Het Zuidlaardermeer is 8.000 tot 5.000 jaar geleden ontstaan door de wisselwerking tussen veengroei in de omgeving en het optreden van eb en vloed in de Hunze die toen nog onder invloed stond van de getijden. Door periodieke stijging van de zeespiegel werd plaatselijk de veenlaag weggeslagen.
Het meer is 671 hectare groot waarvan 121 hectare oever en rietland is. Grote delen van het meer en de naastliggende polders worden beheerd door de stichting Het Groninger Landschap. Zowel nationaal als internationaal staat het meer bekend als een zeer belangrijk vogelgebied. Daarnaast is het Zuidlaardermeer in trek bij watersporters en recreanten.

Op en rond het Zuidlaardermeer valt voor de natuurliefhebber veel te ontdekken. Zo zijn de Oever-, de Oost-, en de Onnerpolder en het vloedmoeras Leinwijk prachtige weidevogelgebieden. Het meer ligt op de grens van Groningen en Drente. Fiets-, wandel- en vaartochten bieden aan ene kant van het meer uitzicht op het weidse Groningse polderlandschap. Aan de andere kant grenst het meer aan Drentse bossen, heiden en vennen.

Rond het meer zijn er verschillende fiets- en wandelroutes uitgezet, waarvan het ‘rondje Zuidlaardermeer’ de bekendste is. Bij deze route steekt men het Drentsche Diep over met een zelfbedieningsfietspontje. De tocht voert tevens langs de houten uitkijktoren in Noordlaren, van waaruit men een schitterend uitzicht over het Zuidlaardermeer en de polder heeft.

Voor waterliefhebbers biedt het Zuidlaardermeer gelegenheid om te zwemmen, te vissen, te varen en te windsurfen. Het Zuidlaardermeer wordt optimaal onderhouden. Onlangs is er veel geïnvesteerd in baggerwerkzaamheden en het herstellen en bevaarbaar maken van kanalen, bruggen en sluizen. Met een diepgang van 1.50 m. en ruim 2 m. in de vaargeul, is het 1 van de best bevaarbare meren in Noord Nederland. Op meerdere plaatsen kan er een roei-, zeil- of motorboot worden gehuurd. Aan de noordkant van het Zuidlaardermeer is een prachtig zandstrand met speelweiden en een zwembaai.

In de winter, wanneer het ijs dik genoeg is, wordt er volop geschaatst op het Zuidlaardermeer. In samenwerking met ijsverenigingen van omliggende dorpen organiseert IJsvereniging De Hondsrug Noordlaren tijdens een strenge winter een schaatsmarathon.

Gedurende het hele jaar kan er rondom het meer het Letterbox-spel gespeeld worden. Er zijn in het gebied meer dan honderd boxen met unieke stempels verstopt. Het doel van het spel is om zoveel mogelijk boxen te vinden en de stempels te verzamelen. Dit spel is wandelend, fietsend of varend uit te voeren. Meer informatie is te vinden op www.letterboxen.nl .

Rondom het Zuidlaardermeer bevinden zich horecagelegenheden, recreatiebungalows en campings. Naast het haventje van Noordlaren zijn er jachthavens in Kropswolde en Midlaren. Het onderhoud van het haventje en de vaargeul van Noordlaren is in handen van de Boermarke. De Boermarke verzorgt eveneens de ligplaatsen. Meer informatie vindt u onder verenigingen / Boermarke.